De aardbeienplukker komt van ver

We zitten aan de koffietafel bij Toon van den Berg, aardbeienteler in Rijsbergen in Brabant. We hebben het over de oogsttijd, van juni tot eind oktober. We hebben het over vroeg op, hard werken en buitenlandse werknemers. Want, zo zegt hij: “Nederlanders hebben geen zin om dat zware werk te doen, dus het is logisch dat je overschakelt op andere nationaliteiten.”

Hoe bent u in de aardbeienteelt terecht gekomen?
Eigenlijk hobbymatig. Ik kom uit een tuindersgezin en teelde altijd al aardbeien. Toen er land vrij kwam hebben we de pacht afgekocht, een huis erop gebouwd en de stap genomen. Aardbeien als werk.

Hoeveel mensen werken hier tijdens de oogsttijd?
Dit is een middelgroot bedrijf voor deze tak van sport. We halen hier ongeveer 500 ton aardbeien van het veld af. Dat betekent concreet een miljoen bakjes aardbeien. Dat doe je in de piektijd met ongeveer 70 man personeel.

Welke nationaliteit hebben de mensen die hier de aardbeien plukken met name?
Dat zijn vooral mensen uit Litouwen en uit Polen. Dat zijn harde werkers, geven weinig gedoe. Daarbij zijn ze makkelijk te krijgen op dit moment.

Op dit moment?
Ja, vroeger was dat wel anders. Vroeger, voordat de grenzen open gingen en je wilde aan bijvoorbeeld een Pool komen dan moest je een tewerkstellingsvergunning, een zogenaamde TWV, aanvragen. Niet heel moeilijk, maar het kost wel veel tijd en je weet uiteindelijk niet of de persoon in kwestie ook daadwerkelijk gaat komen. Ik kan me nog herinneren; een aantal jaar geleden was het ook oogsttijd. Veel werk, te weinig handjes. En er fietsten Polen voorbij om te vragen of ze konden werken. Maar dan had ik geen TWV voor ze. Frustrerend tot en met! Toen heb ik alle velden kort moeten frezen, alles weg. Terwijl ik met die Polen erbij een gedeelte van mijn oogst had kunnen redden.

En nu? Nu gaat het dus beter?
Ja, allereerst is het project seizoensarbeid opgericht vanuit de branchevereniging ZLTO. Zij nemen ons veel werk uit handen. Maar het belangrijkste is dat sinds de grenzen open zijn wij geen TWV’s meer hoeven aan te vragen. Nu geldt dat wel nog voor Roemenen en Bulgaren. Daar begrijp ik echt niets van. Gooi gewoon die grenzen voor ze open. Het is zo willekeurig. Ik heb er geen last van, maar een collega van mij werkt alleen maar met Roemenen. Die zit met de gebakken peren. Maar ja, wij hebben weer heel andere problemen.

Wat voor problemen hebben jullie nu dan?
Nou, de meeste mensen die hier gewerkt hebben komen het volgende jaar terug. Maar nu beginnen we te merken dat onze tijdelijke werknemers ook ergens anders geld kunnen verdienen. Ze kunnen ook andere goed betaalde banen krijgen waar ze minder zwaar werk hoeven te verrichten. Het wordt dus de kunst om te zorgen dat je de mensen kunt verleiden om bij jou aardbeien te plukken.

En hoe doen jullie dat dan?
Vroeger was het zo dat de mensen onder erbarmelijke omstandigheden in Nederland verbleven. Vijf maanden lang in een rotte caravan ergens achteraf zonder goede voorzieningen. We zijn toen begonnen met het bouwen van eigen voorzieningen. Nu hebben de mensen die hier komen werken een eigen kamer, waar ze met 3 of 4 mensen kunnen slapen. Ze hebben hun eigen koelkast. Ze kunnen gebruik maken van de douches en ze hebben hun eigen keuken, tv en een gemeenschappelijke ruimte.

Dat klinkt bijna als een hotel!
Zo ver zou ik niet willen gaan, het blijft allemaal eenvoudig en erg primitief, maar het is tenminste leefbaar. Ik denk altijd maar zo: stel dat mijn kinderen ergens in een ander land zouden gaan werken, hoe zou ik dan willen dat ze tenminste opgevangen zouden worden? Zo behandel ik deze mensen ook. We zorgen ervoor dat de mensen zich kunnen bewegen, hun eigen boodschappen kunnen doen. Daarom hebben we 60 nieuwe fietsen gekocht waarmee ze hun eigen dingetjes kunnen regelen. En behalve het noodzakelijke, zoals goede huisvesting en een normaal salaris, hoort er af en toe ook iets leuks bij. We zijn ook eens een keer met z’n allen naar het strand gegaan. Windschermen, spelletjes en lekker de golven in! En wat ze ook schitterend vinden is als de plaatselijke band “De Laatbloeiers” op de locatie komen oefenen en het Poolse en het Litouwse volkslied spelen. Dan zie je altijd wel een paar tranen vloeien.

Maar zijn er dan nooit problemen?
Natuurlijk zijn er problemen. Zet 70 man op een kleine ruimte en er komen altijd problemen. Kijk naar Big Brother of de Gouden Kooi. Je moet alleen zorgen dat je het strak houdt. We hebben daarom duidelijke huisregels en we zorgen dat ze als stok achter de deur een borg betalen wanneer ze hier aankomen. Soms zijn er dingen die je niet begrijpt. Dan haal je er iemand bij die de problemen kan vertalen. En in het uiterste geval dan stuur je iemand weg. Gelukkig is dat in al die jaren pas twee keer gebeurd. Over het algemeen laten de mensen hier hun spulletjes aan het einde van het seizoen staan en komen het jaar daarna weer terug. Kijk daar staat bijvoorbeeld nog een paar kaplaarzen. Zij is dit jaar niet teruggekomen. Ik hoop dat ze volgend jaar wel komt, anders gooi ik ze weg!